اين ممالك را بايد يكايك تحديد كنيم ، زيرا در تاريخ ايران چه قبل از اين كتاب و چه بعد كرارا از اين صفحات صحبت بوده و خواهد بود . خوارزم مملكتى است در شمال پارت ، كه از شمالىترين زنجيره‌هاى كوههاى آن به طرف رود جيحون امتداد مىيابد . اسم صفحهء مذكور در كتيبه‌هاى داريوش اوّل ( خوارزميش ) و در كتب نويسندگان قديم خوارزميس است . اين صفحه خشك و لم يزرع هميشه به همين صفت توصيف گشته . در عهد قديم در اين صفحه مردمان صحراگردى از نژادهاى مختلف سكنى داشتند و امروز از جيحون تا تجن تركمانها در اين دشتها پراكنده‌اند . جمعيّت اين صفحه در هرزمان كم بوده ، چنان كه وامبرى « 1 » كه در نيمهء دوّم قرن نوزدهم ميلادى به اين صفحات مسافرت كرده ، عقيده داشته ، كه عدّه نفوس تركمانها از درياى گرگان تا بلخ تقريبا 200 هزار خانوار يا يك ميليون نفر است . بنابراين ميتوان گفت ، كه پارتيها از اينطرف خطرى مشاهده نميكردند ، مگر وقتى كه مردمانى ديگر از آن طرف جيحون با مردمان اينطرف رود مزبور متّحد ميشدند . مرو اين صفحه را داريوش اوّل در كتيبه بيستون مرگوش ناميده و با باختر اسم برده ، ولى جغرافيّون قديم آن را مرگيانا « 2 » ناميده و جداگانه ذكر كرده‌اند ، مثلا سترابون ( كتاب 11 ، فصل 10 ، بند 2 ) و بطلميوس ( كتاب 6 ، بند 11 ) و ايزيدور خاراكسى ( پارت ، بند 14 ) . چنان كه راولين سن در باب اين صفحه گويد ( ششمين دولت بزرگ مشرق ، صفحهء 10 ) مرگوش گه جزء باختر محسوب ميشد و گاهى ولايتى مستقل بود . صفحهء مزبور بر رود مرغاب واقع است و اكنون آن را مرو مينامند . مرغاب رودى است ، كه از كوههاى پاراپاميز ( افغانستان شمالى ) شروع شده تقريبا به طرف شمال جارى است . سرچشمه اين رود در 36 درجه و 50 دقيقه عرض شمالى در كوهها است و به طرف كوير جريان دارد . پهناى رود قبل از اينكه

--> ( 1 ) - M . Wambery . ( 2 ) - Margiana .